Tuesday, June 15, 2021

We recently launched so if you see any technical glitches please email us at: dtimsina@bhutannewsservice.org

“मेरो जीवनका ३७ वर्ष मैले भूटानमै बिताएँ । जन्मेर ज्ञान पसेदेखि छोडेका दिनसम्म कति घटना भए होलान्, कति रमाइला दिन आए, कति रुने दिन आए…बयान गरी साध्य होला र ? मलिन आँखाहरु तन्काएर ठूला पार्दै उनले प्रश्नकर्तातर्फ दृष्टिकेन्द्रित गरे । त्यसपछि सनन्न लामो सास तानेर फेरि बोल्न थाले । …सामान्य रूपमा मेरो जीवन दोरोखा प्राइमेरी स्कूलबाट शुरु भएको मलाई याद छ । पहिले दोरोखा मिडल स्कूल भन्थे…त्यसपछि सरकारी तहमा दोरोखा प्राइमेरी स्कूल बन्यो । म एकली आमाको छोरो, कान्छो परें । एकजना दाजु मभन्दा सातवर्ष जेठो हुनुहुन्छ तर, दाजुले पढ्नै पाउनुभएन । गरिबी र अन्य बाध्यताले गर्दा अरुको हलो जोत्नुपर्ने, अर्काको गोठालो बस्नुपर्ने…विविध कुराहरु झेल्नुपऱ्यो । चैने धेरै कुराहरु त सम्झिँदा खपी सक्नु हुँदैन ! मलाईं चाहिं कान्छो भाइ भनेर, कान्छो नानी, अब आमाको पनि कान्छो छोरो, दाजुको पनि ममात्रै भाइ भएकाले प्यारो थिएँ ! सबैले माया पोखे । पढ्न पाएँ । तर, मैले पनि सजिलै पढ्न पाएको चाहिं होइन । म स्कूल जान थाल्नुको एउटा छुट्टै रोचक कथा छ । एकजना लोकनाथ आचार्य नाम गरेका गाउँले दाइ थिए । हामी साँलदाजु भन्थ्यौं, ती लोकनाथ साँलदाजुले मलाई पढ्न हौसला दिएका हुन् । उनीचाहिं त्यसबेला त्यही तीन-चार कलासजति पढेका थिए होलान् विचारमा, खाता-किताब अँगालोभरि बोकेका हुन्थे, अनि हाम्रा गाउँमा त्योबेला त्यति धेरै पढेको मान्छे कोही थिएन । घडी लाएको मान्छे देखियो भने गाउँमा ठूलै हल्ला हुन्थ्यो । रेडियो पनि थिएन । मेरी आमा र माइजूले स्वस्थानीको व्रत लिनुहुन्थ्यो । स्वस्थानी पढ्न बेलुकी बोलाइएको हुन्थ्यो लोकनाथ साँलदाजुलाई । म आमाका छेउमा बसेर सुन्थें । साँलदाजुले बसेर पढ्दा म उनका मुखमा हेरिरहँदो रहेछु । कहिलेकाहीं उनले पल्टाएका पानातिर पनि हेर्थें तर, पढ्न थाल्यो कि उनका ओठ हल्लिएकामा मेरा आँखा गइहाल्थे । यो मान्छे त कसरी यो खाता, यो कागजसँग बोल्दैछ, यो कसरी भयो भनेर मेरो मनमा कुरा खेल्थे । ‘ऊ त त्यहाँ राम्रैसँगले बात मार्छ !’  यो कुरो मेरा लागि अचम्मै भयो । तीनचार दिनसम्म लगातार यो क्रम चलेपछि उनले पनि विचार गरेछन्…अनि एकदिन आमासामु आएर भने-साइँली आमा…! मेरी आमालाई साइँली आमा भन्थे । साइँली आमा; यो भाइले त साह्रै पढ्नलाई इच्छा गऱ्यो । यसले पढ्ने रहेछ, मसँगै स्कूल पठाइ  दिनुहोस् । उनले त्यसो भनेको म पनि सुन्दैछु । आमा झट्टारिँदै आएर भन्नुभो,“होइन होइन, यो केटाका छेउमा त्यसो नभन् है, पढेपछि पराई हुन्छ । पढेपछि सरकारले लान्छ । म कहाँ दिन्छु मेरो कान्छो छोरो अर्कालाई !” जमाना त्यस्तै थियो है त्योबेला…आमा ठूल्ठूलो स्वरमा बोलिरहनुभयो, “पढेपछि सरकारी मान्छे हुन्छ…बाबु-आमा कता हो देख्न-भेट्न पनि पाइँदैन; मेरा दुइटा छोरा छन्…म त पढाउँदिनँ …!” आमाको हप्काइ खाएर साँलदाजु चुपचाप आफ्नो बाटो लागे । त्यसपछि त मैले नै पिरोल्न थालें आमालाई, हैन आमा साँलदाजुले भनेजस्तो म स्कूल जान्छु आमा; अब मलाई बिहान खान छिट्टो दिनू-भन्न थालें । एकदिन बिहान बाटैमा साँलदाइ भेटेर स्कूल जाने अठोटमा थिएँ, कसरी आमाले बुझ्नुभो, खाना पकाउन निकै ढिलो गर्नु भो त्यो दिन ! किनभने खान पाएपछि स्कूल जान्छ भनेर । मेरो पालो खाना-साना छोड्दिएर लागें बाटो, एउटा पातीघारीमा गएर लुकेर साँलदाइको बाटो हेरिरहें । मूलबाटोमा उनी आएपछि झ्याम्मिदै गएर अँगाले । त्यसरी उनीसँग स्कूल जाँदै आउँदै गरिरहें एक महिनासम्म ! त्यसबेलासम्म स्कूलमा को आयो को गयो, मतलब हुँदैन’थ्यो । एक महिना बितेपछि स्कूलमा नाम लेख्नुपर्ने कुरा आयो । घरबाट अभिभावकहरु लिएर आउनु भनियो । घरमा गएर आमालाई भन्दा उहाँले मान्नुभएन । मैले यही कुरा स्कूलमा गएर नाम्चु सरलाई सुनाएँ । नाम्चु लेप्चा, भारतको कालेबुङबाट आएका टिचर थिए उनी । म त सानै थिएँ-पछि पत्तो भो, उनी स्कूलमा पढाउँदा पढाउँदै हाम्रै गाउँका ज्वाइँ भएका रहेछन् । मणिराज राई मण्डलकी बहिनी विवाह गरेर मण्डलका ज्वाइँ भएकाले उनलाई गाउँले नै ज्वाइँ मान्थे । त्यत्रो स्कूलमा उनी एकला टिचर थिए । मैले आमाका कुरा लगेर उनलाई सुनाएँ-स्कूल छुट्टि भएपछि उनी आफैं मसँग हाम्रो घरमा आए र आमालाई सम्झाइ-बुझाइ गरे । त्यसको भोलिपल्ट आमाले स्कूलमा गएर मेरो नाम लेखाइदिनु भयो । त्यहाँ एकवर्षजति पढेपछि अलि मास्तिर सरकारी स्कूल खुल्यो-दोरोखा प्राइमेरी स्कूल । गुप्ता हेडमास्टर आए, अरु अरु टिचरहरु थपिए । जोंखा टिचर पनि आए । गुप्ता हेडमास्टर मर्फी भन्ने रेडियो लिएर गाउँमा आउँदा ‘रेडियोभित्र बोल्ने मान्छे हेर्न’ गाउँका सबै भेला भएका थिए । घडी बाँधेर हिँडेको एकजना मान्छे मात्र देखेको थिएँ । एकजना सरकारी मान्छे थिए डिल्लीराम तिम्सिना । उनको हिँडाइ र बोलाइ अरुको भन्दा अर्कै थियो । यसरी म त्यो स्कूलमा कलास ३ मा पढ्दैथिएँ । दाजुको विवाह भइसकेको थियो । विवाहपछि दाजु छुट्टिनु भो । एकली आमाको भरथेग गर्न मैले पनि पढाइ त्यतिमै छोडेर निस्किनुपऱ्यो ।  तर, त्यो समयमा मजति पढेकाहरुले सरकारी जागिर पाउँथे । म चैंने आमा छोडेर कतै गइनँ । मजति पढेको मान्छे गाउँमा अरु कोही नभएकाले मलाई नै मण्डल, कारबारीले साथ लिए । बैदार भन्थे मलाई । कारबारीको बैदार, मण्डलको बैदार हुँदै म ड्रुङ्पाको अफिसम्म लेखनदास भएर काम गर्नपाएँ । तर, पछि जोङ्दा र ड्रूङपाका बीचमा के कुरा मिलेन, मलाई त्यहाँबाट नजाँनिदो गरी हटाइयो । गाउँले सबैले रुचाएको थिएँ रहेछु म शायद; त्यसपछि डीवाइटी मेम्बर भएँ ।  पछि साम्ची-दोरोखाको सडक खन्ने प्रोजेक्टमा लाजेपसम्म भएको थिएँ । कसो कसो गर्दा गर्दै त्यसपछि म व्यापारमा लागें । अलैंची, सुन्तलाको व्यापार खूब चल्थ्यो ! बंगलादेशसम्म हाम्रो व्यापार निकासी हुन्थ्यो ! व्यापार गर्दा गर्दै म बिनाकारण पटक पटक पक्राउ परें । आन्दोलन र राजनीति गरेको आरोप लगाउँथे तर, मलाई व्यक्तिगतरूपमा आन्दोलन भनेको गाडीदस्तो, जहाजजस्तो, अथवा कुनै जनावरजस्तो-कस्तो हुन्छ केही थाहा थिएन ! टेलिफोन, टेलिभिजनको त कुरा छोडौं, घडी-रेडियो पनि दुर्लभ भएको गाउँको मान्छे म ! व्यापार गर्नथालेपछि मात्र अलि अलि गाउँ र जिल्लाभन्दा बाहिरका कुरा सुन्ने-बुझ्ने भएको  थिएँ । अझै पनि राजनीति के हो, पार्टी के हो, केही पनि थाहा थिएन । तर, मैले नै भूटानमा नयाँ राजा बन्न खोजेको हुँ-भन्नेजस्तो गरी आरोप लगाइयो ममाथि । आफ्ना कुराको सुनुवाइ नै नहुने, उनीहरुका कुरा सुनेर जसो भन्यो त्यसै गर्नुपर्ने ! म जिल्लामै काम गरिसकेको भूतपूर्व कर्मचारीको त्यो गति भयो भने अरु गाउँका सोझा-सिधा मान्छेको कुन हालत भयो होला…सम्झिँदा आज पनि आँशु झर्छ । पहिले आफैंसँग काम गरेका डासोहरु, कर्मचारीहरु मलाई नचिनेझैं गरेर सताउँथे । नभएका आरोप लगाउँथे । व्यापारमा आफ्ना पार्टनरहरुको पैसा बुझाउन जाँदा पैसासँगै मलाई पक्रिएर सबै जफत गरियो । हिरासतमा बसेको बेला उता मेरो व्यापार घाटा कति भयो कति सोचेर नसकिने हिसाब छ । दोस्रोपटकको हिरासतबाट छुटें तर, फेरि पनि पक्राउ गरिँदैछ भन्ने सूचना पाएँ । पहिले पहिले कुनै अपराध नभए पनि जेलमा परेका मान्छेहरु जेलभित्रै मारिएका घटनाहरु मैले गाउँघरमा सुनेको थिएँ । पहिले आफैं काम गरेको जिल्लाका अधिकारीहरुबाट म फेरि पक्राउ पर्नसक्ने सूचना पाएपछि चाहिं मैले सन् १९९२ मा देश छोडेको हुँ !”

__

Chintamani Acharya, 65, is originally from Maney Gaon, Dorokha-Samchi, Bhutan and based in Pittsburgh, Pennsylvania at the time when this story was Compiled.

Story compilation by Bhakta Ghimire for BNS.

More Stories

“Umm… My typical day in Bhutan? Interesting question! I am getting older and older and memories have started to fade away gradually. I am glad you wanted to know about my past. Let me first spit the chewing tobacco and recall with a fresh mind. Like many others back in the day, I used to wake up to the crow of roosters everyday – I mean every single day while in Bhutan. My day would start with a few cups of hot tea. Taking care of outdoor chores, in particular, gardening and farming crops was something I would put my efforts into on a daily basis. That’s what my parents wanted me to do too. We had a big...

“I used to have a pretty simple and typical day like most other Bhutanese farmers. I used to drink tea as soon as I got up, and after that I used to head  to the rice field. I used to plough the rice field and make the terraces till lunch time. For lunch, I used to have rice, lentil soup and veggies. Most of the time I used to drink rice beer and wine with lunch.  Then I would take a nap. Usually, I would come home after dusk and have supper and sleep on time. There was no television like these days. The soil was very fertile, yielding a good harvest. Hard work would  pay off. Sometimes I...

“Household chores – that’s what a girl did most of the time. What else? There was no school for us. Only my elder brothers attended school. Every morning we first drank tea. Then, we used to gather fodder for cattle, clean the aagan (front porch of the house), take care of younger siblings, and eat whatever mother used to cook. Back then, a girl could not cook for adults until she was married. So, in Kalimpong, when I was unmarried, I did not cook. Well, I could cook vegetable curry and a couple of other basic items but not rice and daal (legumes soup). My younger siblings were allowed to eat what I cooked. However, my parents, grandparents and...

“For most part it was a busy farm work day. During peak plantation seasons, we worked for twelve hours everyday. Looking after cattle, ploughing the fields, weeding the crops, and maintaining proper irrigation are some usual tasks. I also had to preside over rituals according to Nepali Hindu customs, whenever people called me for. Being a priest in the village, I had to skip some of my chores in the farm to perform unavoidable rituals in case of death or birth.  Often, I walked a whole day to go for such a ritual performance when people of Galechhu or Gwong villages in the hinterlands of Gelephu, asked me to do so. Mostly, we grew rice paddies. Besides, dryland crops...